Indirecte rede: dat, of en de verschuiving

Косвенная речь: пересказать чужие слова

B1 · Средний · ≈ 27 мин · контекст: Delft, Rotterdam

Пересказ чужих слов — самое частое, что человек делает на работе и дома: Ze zei dat …, Hij vroeg of …. Меняется три вещи: союз, местоимения и — иногда — время глагола. Плюс глагол уезжает в конец, потому что это придаточное.

1. Какой союз

Directe rede → indirecte rede

Прямая речь	Тип	Косвенная речь
«Ik kom morgen.»	утверждение	Hij zei dat hij morgen kwam.
«Heb je tijd?»	да/нет вопрос	Ze vroeg of ik tijd had.
«Waar woon je?»	вопрос со словом	Hij vroeg waar ik woonde.
«Bel me even.»	просьба	Ze vroeg of ik haar wilde bellen.
«Doe de deur dicht!»	приказ	Hij zei dat ik de deur dicht moest doen.

Прямая речь	Тип	Косвенная речь
«Ik kom morgen.»	утверждение	Hij zei dat hij morgen kwam.
«Heb je tijd?»	да/нет вопрос	Ze vroeg of ik tijd had.
«Waar woon je?»	вопрос со словом	Hij vroeg waar ik woonde.
«Bel me even.»	просьба	Ze vroeg of ik haar wilde bellen.
«Doe de deur dicht!»	приказ	Hij zei dat ik de deur dicht moest doen.

Для просьб и приказов используется конструкция с moeten или willen: прямого аналога повелительного наклонения в косвенной речи нет.

2. Что меняется вместе с союзом

Сдвиг местоимений и времени

Directe rede	Что меняется	Indirecte rede
«Ik ben moe.»	лицо	Hij zei dat hij moe was.
«Mijn fiets is stuk.»	притяжательное	Ze zei dat haar fiets stuk was.
«Ik kom morgen.»	время-указатель	Hij zei dat hij de volgende dag zou komen.
«Ik was gisteren ziek.»	то же	Ze zei dat ze de dag ervoor ziek was geweest.
«Ik werk hier.»	место	Hij zei dat hij daar werkte.

Directe rede	Что меняется	Indirecte rede
«Ik ben moe.»	лицо	Hij zei dat hij moe was.
«Mijn fiets is stuk.»	притяжательное	Ze zei dat haar fiets stuk was.
«Ik kom morgen.»	время-указатель	Hij zei dat hij de volgende dag zou komen.
«Ik was gisteren ziek.»	то же	Ze zei dat ze de dag ervoor ziek was geweest.
«Ik werk hier.»	место	Hij zei dat hij daar werkte.

morgen → de volgende dag, gisteren → de dag ervoor, vandaag → die dag. Если пересказ происходит в тот же день, менять не нужно: Hij zei dat hij morgen komt — тоже правильно.

3. Время глагола

Жёсткого правила согласования времён, как в английском, в нидерландском нет. Работают два варианта, и оба встречаются постоянно.

Два способа пересказать одно и то же

Hij zei dat hij morgen komt.
Он сказал, что придёт завтра. (актуально сейчас)
Вводная частьHij zei
Придаточноеdat hij morgen komt.
Hij zei dat hij de volgende dag zou komen.
Он сказал, что придёт на следующий день. (рассказ о прошлом)
Вводная частьHij zei
Придаточноеdat hij de volgende dag zou komen.
Ze vroeg of ik tijd had.
Она спросила, есть ли у меня время.
Вводная частьZe vroeg
Придаточноеof ik tijd had.

Вводная частьHij zei / Ze vroeg

Придаточноеглагол в конце

Hij zei

dat hij morgen komt.

Он сказал, что придёт завтра. (актуально сейчас)

Hij zei

dat hij de volgende dag zou komen.

Он сказал, что придёт на следующий день. (рассказ о прошлом)

Ze vroeg

of ik tijd had.

Она спросила, есть ли у меня время.

Настоящее время сохраняют, когда сказанное всё ещё верно. Сдвигают в прошедшее или zou + инфинитив, когда рассказывают историю.

Как это звучит в жизни

De huisarts zei dat de uitslag volgende week binnen is.
Врач сказал, что результат придёт на следующей неделе.
Настоящее время: информация актуальна.
Ze vroeg of we zaterdag kunnen.
Она спросила, можем ли мы в субботу.
Hij vroeg hoe laat de vergadering begon.
Он спросил, во сколько началось совещание.
De gemeente liet weten dat de aanvraag was afgewezen.
Муниципалитет сообщил, что заявка отклонена.
Mijn buurman zei dat ik de container buiten moest zetten.
Сосед сказал, что мне нужно выставить контейнер.

4. Глаголы речи

Чем вводят чужие слова

Werkwoord	Перевод	Voorbeeld
zeggen dat	сказать, что	Hij zei dat hij ziek was.
vragen of	спросить, ли	Ze vroeg of ik kwam.
vertellen dat	рассказать, что	Ze vertelde dat ze verhuisd was.
laten weten dat	сообщить, что	Ze liet weten dat het gelukt was.
doorgeven dat	передать, что	Kun je doorgeven dat ik later kom?
beweren dat	утверждать, что	Hij beweert dat hij gebeld heeft.
toegeven dat	признать, что	Ze gaf toe dat ze het vergeten was.
voorstellen om	предложить	Hij stelde voor om samen te gaan.

Werkwoord	Перевод	Voorbeeld
zeggen dat	сказать, что	Hij zei dat hij ziek was.
vragen of	спросить, ли	Ze vroeg of ik kwam.
vertellen dat	рассказать, что	Ze vertelde dat ze verhuisd was.
laten weten dat	сообщить, что	Ze liet weten dat het gelukt was.
doorgeven dat	передать, что	Kun je doorgeven dat ik later kom?
beweren dat	утверждать, что	Hij beweert dat hij gebeld heeft.
toegeven dat	признать, что	Ze gaf toe dat ze het vergeten was.
voorstellen om	предложить	Hij stelde voor om samen te gaan.

doorgeven и laten weten — рабочие лошадки офиса и школы: Kunt u doorgeven dat ze ziek is?

Dialoog — Boodschap doorgeven

Передаёт коллеге содержание телефонного разговора.

Sanne
Heeft de klant nog gebeld?
Клиент звонил?
Alex
Ja. Hij zei dat hij de offerte had ontvangen, maar dat er iets niet klopte.
Да. Сказал, что получил смету, но что-то в ней не сходится.
Sanne
Wat precies?
Что именно?
Alex
Hij vroeg of de btw er al in zat. En of we het bedrag konden splitsen.
Он спросил, включён ли уже НДС. И можем ли мы разбить сумму.
Два косвенных вопроса подряд, оба с of.
Sanne
En wat heb je gezegd?
И что ты ответил?
Alex
Ik heb gezegd dat ik het zou navragen en dat we vandaag nog terugbellen.
Сказал, что уточню и что мы сегодня перезвоним.
zou navragen — обещание в прошлом.
Sanne
Prima. Geef maar door dat het bedrag inclusief btw is.
Отлично. Передай, что сумма с НДС.

5. Частые ошибки

✕ Так неправильно

Hij zei dat hij komt morgen.

✓ Правильно

Hij zei dat hij morgen komt.

Он сказал, что придёт завтра.

Почему: В придаточном глагол стоит в самом конце.

✕ Так неправильно

Ze vroeg dat ik tijd had.

✓ Правильно

Ze vroeg of ik tijd had.

Она спросила, есть ли у меня время.

Почему: Вопрос без вопросительного слова вводится через of, а не dat.

✕ Так неправильно

Hij vroeg of waar ik woonde.

✓ Правильно

Hij vroeg waar ik woonde.

Он спросил, где я живу.

Почему: Вопросительное слово само работает союзом, of лишнее.

✕ Так неправильно

Ze zei dat ik moet de container buitenzetten.

✓ Правильно

Ze zei dat ik de container buiten moest zetten.

Она сказала, что мне нужно выставить контейнер.

Почему: Глагольная группа уходит в конец придаточного.

✕ Так неправильно

Hij zei: dat hij ziek is.

✓ Правильно

Hij zei dat hij ziek is.

Он сказал, что болен.

Почему: В косвенной речи нет двоеточия и кавычек.

Woordenlijst

doorgeven
передать (сообщение)
Kun je doorgeven dat ik later kom?
laten weten
сообщить
Ik laat het je morgen weten.
beweren
утверждать
Hij beweert dat hij gebeld heeft.
toegeven
признать
Ze gaf toe dat ze het vergeten was.
navragen
уточнить
Ik zal het navragen.
de offerteмн. offertes
смета, коммерческое предложение
De offerte is verstuurd.
kloppen
сходиться, быть верным
Er klopt iets niet.
splitsen
разделить
Kunnen we het bedrag splitsen?
inclusief
включая
De prijs is inclusief btw.
de boodschapмн. boodschappen
сообщение
Ik heb een boodschap voor u.

doorgeven	передать (сообщение) Kun je doorgeven dat ik later kom?
laten weten	сообщить Ik laat het je morgen weten.
beweren	утверждать Hij beweert dat hij gebeld heeft.
toegeven	признать Ze gaf toe dat ze het vergeten was.
navragen	уточнить Ik zal het navragen.
de offerteмн. offertes	смета, коммерческое предложение De offerte is verstuurd.
kloppen	сходиться, быть верным Er klopt iets niet.
splitsen	разделить Kunnen we het bedrag splitsen?
inclusief	включая De prijs is inclusief btw.
de boodschapмн. boodschappen	сообщение Ik heb een boodschap voor u.

Нашли ошибку или неточность в этом уроке? Напишите мне →

1. Какой союз

2. Что меняется вместе с союзом

3. Время глагола

4. Глаголы речи

5. Частые ошибки

Woordenlijst

dat, of или вопросительное слово